Từ năm 2026, chính sách bảo hiểm xã hội đối với chủ hộ kinh doanh tiếp tục là vấn đề được nhiều cá nhân, hộ gia đình quan tâm. Trước đây, không ít chủ hộ kinh doanh chỉ chú ý đến nghĩa vụ thuế, hóa đơn, kê khai doanh thu mà chưa thực sự để ý đến việc tham gia bảo hiểm xã hội. Tuy nhiên, theo quy định mới, một số chủ hộ kinh doanh đã thuộc diện phải tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, đồng thời phải đóng bảo hiểm y tế theo quy định.
Chủ hộ kinh doanh nào phải đóng BHXH bắt buộc?
Theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024, chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh thuộc nhóm đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc theo quy định của Chính phủ. Bài viết của LuatVietnam cũng nêu rõ: chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh và nộp thuế theo phương pháp kê khai thuộc diện phải đóng BHXH, BHYT bắt buộc.
Điều này có nghĩa là, không phải mọi chủ hộ kinh doanh đều lập tức phải đóng BHXH bắt buộc giống nhau. Trọng tâm cần xác định là hộ kinh doanh đó có đăng ký kinh doanh hay không, đang nộp thuế theo phương pháp nào, chủ hộ có đồng thời tham gia BHXH bắt buộc ở nơi khác hay không, và có thuộc trường hợp được loại trừ theo quy định hay không.
Tỷ lệ đóng là bao nhiêu?
Mức đóng của chủ hộ kinh doanh được tính trên tiền lương tháng làm căn cứ đóng BHXH. Theo quy định được LuatVietnam dẫn, tỷ lệ đóng gồm: 22% vào quỹ hưu trí, tử tuất; 3% vào quỹ ốm đau, thai sản; và 4,5% vào quỹ bảo hiểm y tế. Tổng cộng, chủ hộ kinh doanh phải đóng 29,5% trên mức tiền lương làm căn cứ đóng.
Công thức tính như sau:
Mức đóng hằng tháng = Tiền lương làm căn cứ đóng × 29,5%
Trong đó, phần BHXH là 25%, gồm 22% hưu trí, tử tuất và 3% ốm đau, thai sản. Phần BHYT là 4,5%.
Từ ngày 01/7/2026, mức đóng thấp nhất là bao nhiêu?
Một điểm rất quan trọng là từ ngày 01/7/2026, mức lương cơ sở được điều chỉnh lên 2.530.000 đồng/tháng theo Nghị định 161/2026/NĐ-CP.
Do mức lương tham chiếu hiện đang gắn với mức lương cơ sở, mức tiền lương làm căn cứ đóng thấp nhất của chủ hộ kinh doanh từ ngày 01/7/2026 là 2.530.000 đồng/tháng.
Như vậy, mức đóng thấp nhất được tính như sau:
2.530.000 × 29,5% = 746.350 đồng/tháng
Trong đó:
- Đóng BHXH: 2.530.000 × 25% = 632.500 đồng/tháng
- Đóng BHYT: 2.530.000 × 4,5% = 113.850 đồng/tháng
- Tổng cộng: 746.350 đồng/tháng
Đây là mức tối thiểu nếu chủ hộ kinh doanh lựa chọn tiền lương làm căn cứ đóng bằng mức lương tham chiếu.
Mức đóng cao nhất là bao nhiêu?
Tiền lương làm căn cứ đóng cao nhất bằng 20 lần mức lương tham chiếu. Với mức lương cơ sở từ 01/7/2026 là 2.530.000 đồng/tháng, mức tiền lương làm căn cứ đóng tối đa là:
2.530.000 × 20 = 50.600.000 đồng/tháng
Khi đó, mức đóng tối đa là:
50.600.000 × 29,5% = 14.927.000 đồng/tháng
Trong đó:
- Đóng BHXH: 50.600.000 × 25% = 12.650.000 đồng/tháng
- Đóng BHYT: 50.600.000 × 4,5% = 2.277.000 đồng/tháng
- Tổng cộng: 14.927.000 đồng/tháng
Chủ hộ kinh doanh có được tự chọn mức đóng không?
Chủ hộ kinh doanh được lựa chọn tiền lương làm căn cứ đóng, nhưng phải nằm trong khung từ mức thấp nhất đến mức cao nhất theo quy định. Nói cách khác, chủ hộ không bắt buộc phải đóng theo doanh thu thực tế của hộ kinh doanh, mà được chọn mức lương làm căn cứ đóng phù hợp với khả năng tài chính của mình.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng mức đóng càng thấp thì căn cứ tính các chế độ về sau, đặc biệt là lương hưu, cũng sẽ thấp hơn. Ngược lại, nếu lựa chọn mức đóng cao hơn và duy trì trong thời gian dài, quyền lợi về hưu trí, tử tuất và một số chế độ khác cũng có cơ sở để được tính cao hơn.
Đóng theo phương thức nào?
Chủ hộ kinh doanh có thể đóng trực tiếp cho cơ quan bảo hiểm xã hội hoặc đóng qua hộ kinh doanh, doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã tham gia quản lý. Phương thức đóng có thể là hằng tháng, 3 tháng một lần hoặc 6 tháng một lần. Thời hạn đóng chậm nhất là ngày cuối cùng của tháng tiếp theo ngay sau chu kỳ đóng.
Ví dụ, nếu chọn đóng hằng tháng cho tháng 7/2026 thì thời hạn đóng chậm nhất là ngày 31/8/2026.
Trường hợp nào chủ hộ kinh doanh không phải đóng BHXH tại hộ kinh doanh?
Một số trường hợp chủ hộ kinh doanh không phải đóng BHXH bắt buộc tại hộ kinh doanh của mình, chẳng hạn như đã đủ tuổi nghỉ hưu, hoặc đồng thời thuộc nhóm đối tượng đang tham gia BHXH bắt buộc ở nơi khác như cán bộ, công chức, viên chức, người lao động theo hợp đồng lao động, lực lượng vũ trang và các nhóm khác theo quy định.
Ngoài ra, cần phân biệt giữa hộ kinh doanh nộp thuế theo phương pháp kê khai và hộ kinh doanh nộp thuế khoán, vì lộ trình áp dụng BHXH bắt buộc có thể khác nhau tùy nhóm đối tượng.
Vì sao chủ hộ kinh doanh nên quan tâm đến việc đóng BHXH?
Việc tham gia BHXH không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là một hình thức bảo đảm an sinh lâu dài. Đối với nhiều chủ hộ kinh doanh, thu nhập có thể ổn định trong giai đoạn đang buôn bán, kinh doanh, nhưng khi lớn tuổi, ốm đau hoặc không còn khả năng lao động, nguồn thu có thể giảm mạnh.
Khi tham gia BHXH, chủ hộ kinh doanh có cơ hội được hưởng các chế độ như ốm đau, thai sản, hưu trí và tử tuất. Đồng thời, việc tham gia BHYT cũng giúp giảm bớt gánh nặng chi phí khám chữa bệnh khi không may phát sinh rủi ro về sức khỏe.
Kết luận
Từ ngày 01/7/2026, chủ hộ kinh doanh thuộc diện tham gia BHXH, BHYT bắt buộc sẽ đóng theo tỷ lệ 29,5% trên tiền lương làm căn cứ đóng. Với mức lương cơ sở mới 2.530.000 đồng/tháng, mức đóng thấp nhất là 746.350 đồng/tháng, còn mức đóng cao nhất là 14.927.000 đồng/tháng.
Chủ hộ kinh doanh nên rà soát lại tình trạng đăng ký kinh doanh, phương pháp nộp thuế và tình trạng tham gia BHXH của bản thân để xác định chính xác nghĩa vụ phải đóng. Việc chủ động nắm rõ quy định sẽ giúp tránh bị truy đóng, chậm đóng, đồng thời bảo đảm quyền lợi an sinh lâu dài cho chính chủ hộ.
