Chủ hộ kinh doanh đồng thời làm việc theo hợp đồng lao động tại công ty cần xác định đúng diện tham gia BHXH trước khi kê khai. Không nên tự tạo thêm một hồ sơ đóng trùng chỉ vì vừa có tên trên giấy đăng ký hộ, vừa có hợp đồng lao động. Nghĩa vụ của bản thân chủ hộ và nghĩa vụ của hộ với người lao động cũng phải được kiểm tra riêng.
Tình huống này đã được BHXH TPHCM trả lời trên Báo Chính phủ ngày 27/02/2026: người là chủ hộ nhưng đồng thời đi làm công ty theo hợp đồng lao động thuộc diện tham gia theo hợp đồng lao động trong trường hợp được hỏi. Bài viết dưới đây tóm tắt cách rà hồ sơ và chuẩn bị việc kê khai điện tử, không suy nghĩa vụ BHXH từ việc hộ có hóa đơn hay có chữ ký số.
Đọc quy định theo đúng tư cách tham gia
Điểm a khoản 1 Điều 2 Luật BHXH 41/2024/QH15 quy định nhóm người làm việc theo hợp đồng lao động thuộc diện bắt buộc. Điểm m của khoản này đề cập chủ hộ có đăng ký kinh doanh tham gia theo quy định của Chính phủ. Đây là hai tư cách cần phân biệt khi một người đồng thời đáp ứng nhiều điều kiện.
Điểm a khoản 3 Điều 3 Nghị định 158/2025/NĐ-CP quy định thứ tự xác định diện tham gia khi chủ hộ đồng thời thuộc nhiều nhóm. Với trường hợp làm việc theo hợp đồng lao động được nêu ở trên, cần đối chiếu hợp đồng và tình trạng tham gia tại công ty, thay vì tự chọn nơi đóng theo mức mong muốn.
Quy định về nhóm chủ hộ còn cần đọc cùng hướng dẫn áp dụng cho từng thời kỳ. Trong trả lời tháng 9/2026, BHXH Việt Nam đã phân biệt việc kê khai doanh thu với điều kiện xác định chủ hộ thuộc diện bắt buộc. Vì vậy, không dùng lập luận “mọi hộ đều kê khai nên mọi chủ hộ đều đóng bắt buộc” để quyết định hồ sơ.
Chuẩn bị một bảng đối chiếu của chính mình
Chủ hộ nên tập hợp giấy tờ và thông tin theo ba mốc: thời điểm bắt đầu làm việc ở công ty, thời điểm đăng ký hoặc nhận chuyển giao hộ, thời điểm có thay đổi tình trạng tham gia. Mục tiêu là giúp cơ quan BHXH nhìn rõ quá trình, nhất là khi có khoảng nghỉ giữa hai công việc.
- Thông tin định danh và mã số BHXH đang sử dụng.
- Hợp đồng lao động cùng các thay đổi liên quan đến thời gian làm việc.
- Dữ liệu quá trình đóng được tra cứu hoặc xác nhận theo hồ sơ.
- Thông tin đăng ký hộ và tình trạng hoạt động thực tế.
- Thông báo, phản hồi đã nhận từ cơ quan BHXH nếu có.
Danh sách này phục vụ tự đối chiếu, không khẳng định mọi giấy tờ đều là thành phần bắt buộc phải nộp. Khi cơ quan tiếp nhận yêu cầu bổ sung, nên ghi rõ tài liệu, mục đích và căn cứ liên quan để tránh gửi nhiều lần nhưng vẫn thiếu thông tin cần xử lý.
Đã đóng ở công ty thì hộ có hết nghĩa vụ không?
Không thể suy như vậy. Tình trạng tham gia của chủ hộ không tự quyết định nghĩa vụ đối với nhân viên của hộ. Khoản 3 Điều 2 Luật BHXH 41/2024/QH15 quy định người sử dụng lao động thuộc diện, trong đó có hộ thuê mướn, sử dụng lao động theo hợp đồng lao động.
Với từng người làm việc cho hộ, cần kiểm tra quan hệ lao động thực tế và điều kiện áp dụng. Không chỉ dựa vào tên gọi “cộng tác”, “thời vụ” hay cách trả tiền để tự loại khỏi danh sách. Người nhập hồ sơ nên tách thông tin chủ hộ khỏi danh sách lao động để tránh hiểu rằng đã xử lý một người là đã xong toàn bộ hộ.
Nếu hộ chỉ có chủ hộ tự làm, ghi nhận đúng thực tế đó. Không tạo người lao động hoặc hợp đồng giả để sử dụng một cách đóng khác. Những tình huống về hưởng lương hưu, tuổi nghỉ hưu hay đồng thời nhiều quan hệ lao động cần được rà riêng.
Kê khai điện tử và chữ ký số phục vụ việc gì?
Chữ ký số là phương tiện phục vụ một quy trình điện tử được chấp nhận; nó không xác định thay đối tượng tham gia BHXH. Trước khi chọn phần mềm, cần hỏi rõ hồ sơ sẽ đứng dưới tư cách nào, ai ký, kênh tiếp nhận nào và cách nhận kết quả ra sao.
Đối chiếu thông tin người hoặc đơn vị ký với hồ sơ đang gửi. Nếu người làm dịch vụ chuẩn bị dữ liệu, chủ hộ vẫn cần đọc danh sách, thời điểm và nội dung thay đổi trước khi duyệt. Không dùng chứng thư của công ty nơi chủ hộ làm việc để ký hồ sơ của hộ chỉ vì đó là phương tiện đang có sẵn.
Có thể tham khảo phần mềm BHXH cho hộ kinh doanh để xác định phạm vi hỗ trợ. Nghiệp vụ kê khai chi tiết nên đọc tại website hướng dẫn BHXH điện tử và đối chiếu thủ tục của cơ quan tiếp nhận.
Nghỉ việc ở công ty thì cần rà lại từ đâu?
Hãy cập nhật mốc chấm dứt hợp đồng và kết quả xử lý tại công ty, rồi kiểm tra điều kiện tham gia với tư cách chủ hộ ở thời điểm tiếp theo. Không giữ nguyên kết luận cũ chỉ vì từng đóng ở công ty; cũng không tự kết luận phải truy đóng cả giai đoạn chưa xác định đủ điều kiện.
Căn cứ đóng và phương thức đóng cần đọc theo Điều 31, Điều 33 Luật BHXH cùng quy định hướng dẫn đúng đối tượng. Bài này không đưa số tiền mẫu vì chưa có dữ liệu của người tham gia. Khi gửi yêu cầu xác định, nên nêu rõ thời gian, tư cách và quá trình đóng để cơ quan BHXH trả lời đúng trường hợp.
Sau khi nộp hồ sơ, lưu bản đã gửi, mã tiếp nhận và kết quả xử lý. Nếu có chênh lệch, đối chiếu từng tháng và từng người trước khi điều chỉnh. Chứng từ đã ký hoặc đã chuyển tiền vẫn cần được nối với hồ sơ và kết quả ghi nhận tương ứng.
Câu hỏi thường gặp
Đang làm công ty thì phải đóng thêm BHXH với tư cách chủ hộ?
Cần xác định diện tham gia theo thứ tự quy định. Với trường hợp chủ hộ đồng thời làm việc theo hợp đồng lao động được BHXH TPHCM giải đáp, việc tham gia thực hiện theo diện hợp đồng lao động.
Có chữ ký số là đã đủ điều kiện kê khai BHXH cho hộ?
Chưa đủ. Cần xác định đúng đối tượng, hồ sơ, người ký và kênh tiếp nhận. Phương tiện ký không thay các điều kiện nội dung của hồ sơ.
Chủ hộ đóng ở công ty thì nhân viên của hộ được miễn tham gia?
Không. Nghĩa vụ với từng người lao động của hộ phải được xác định riêng theo quan hệ lao động thực tế và điều kiện pháp luật áp dụng.
